--------------------------------------------------------------------------------

نگاهي به جشن سده يا چله كوچك 


يك پژوهشگر ميراث فرهنگي در يزد چگونگي پيدايش و برگزاري جشن سده را تشريح كرد.

صديقه رمضانخاني در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاري دانشجويان ايران (ايسنا) – منطقه يزد، گفت: آتش بدون شك يكي از بزرگترين پديده هاي زندگي بشري محسوب مي شود و در واقع پيشرفت تمدن انساني مديون پديده آتش مي باشد.

وي ادامه داد: آتش در نزد همه اقوام و ملل در دوره هاي دور تاريخي مقدس بوده و بخصوص تقدس آن در نزد اقوام هند وايراني به دليل اينكه در مناطق بسيار سردسير زندگي مي كردند بيشتر بوده است و از اين رو اسطوره هاي بسياري درباره پيدايش آتش بوجود آمده و بالطبع اقوام هند وايراني جشن هايي در زمينه آتش برپا مي كردند.

وي گفت: در گاتها 8 بار به واژه آتش اشاره شده كه منظور آتش معنوي است.

وي افزود: داستان هاي فرواني در مورد پيدايش آتش بوجود آمده كه يكي از آنها مرتبط به هوشنگ پادشاه پيشدادي مي باشد؛ هوشنگ روزي به شكار مي رود، بر سر راه ماري را مي بيند و براي كشتن او سنگي را پرتاب مي كند كه در اثر پرتاب سنگ به سنگ ديگري آتش ايجاد مي شود كه اين آتش همچنان حفظ مي شود.

وي گفت: همچنين آتش تجلي خداوند بر قلب انسان است كه اين تجلي در وجود او آشكار مي شود و انسان نمودي ازجلوه حق مي باشد.

وي در مورد چگونگي برگزاري اين جشن در گذشته گفت: اين جشن در آغاز در آتشكده ها برپا مي شده و در روزگار ساساني در كاخ پادشاه مكان معيني را براي برگزاري جشن سده انتخاب مي كردند كه به آن كاخ سده مي گفتند.

اين پژوهشگر ميراث فرهنگي بيان كرد: ابوريحان بيروني در مورد وجه تسميه نام سده به اين جشن گفته است: "سده گوييم يعني صد و آن يادگار اردشير بابكان است و درعلت وسبب اين جشن گفته اند كه هرگاه روزها و شب ها را جداگانه بشمارند ميان آن و آخر سال عدد صد بدست مي آيد."

وي ادامه داد: يكي ديگر داستانه هاي مرتبط با وجه تسميه اين جشن اين است كه شمار فزندان حضرت آدم در اين روز به صد رسيد.

رمضانخاني افزود: يكي ديگر از دلايل گراميداشت اين شب اين است كه ايرانيان دو ماه مياني زمستان يعني دي و بهمن را بسيار سخت و هنگام نيرومند شدن اهريمن مي دانستند و براي پايان يافتن اين دو ماه نيايش هاي ويژه اي برگزار مي كردند؛ از شب چله كه چله بزرگ ناميده مي شود و در آن مهر برای مبارزه با اهریمن دوباره زاده شده بود تا شب دهم بهمن ماه که جشن سده و چله کوچک نامیده می‌شد برابر ۴۰ روز است.

وي تصريح كرد: در روزگار ساساني هيزم هاي از قبل تهيه شده در روز سده آتش زده مي شد و قبل از غروب خورشيد، تل آتش از هيزم توسط موبدان روشن مي شد و هنگام شعله ور شدن آتش، آتش نيايش مي خواندند و بعد از غروب مردم گرد آتش به رقص و شادي مي پرداختند و اين تفكر و انديشه بر اين مبنا بود كه فكر مي كردند از گرماي اين آتش فصل سرما را به راحتي طي خواهند كرد.

وي گفت: اين جشن ابتدا خاص ايرانيان بود و سپس با مهاجرت زرتشتيان برگزاري اين جشن به ديگر كشورها انتقال يافت.

اين پژوهشگر خاطرنشان كرد: هم اكنون اين جشن در روستاي چم از توابع تفت در استان يزد برپا مي شود و همه دوستداران فرهنگ ايران و زرتشتيان در اين مراسم شركت مي كنند كه موبدان با لباسهاي سرتاسر سفيد با مجمرهايي از آتش مقدس، هيزم ها را شعله ور مي كنند و سپس دست در دست هم گرداگرد آتش مي چرخند و سرود اوستا مي خوانند.

وي اضافه كرد: در گذشته زنان، زغال افروخته آتش جشن سده را به اجاق خانه هايشان مي بردند وهرگز نمي گذاشتند خاموش شود چراكه آن را مايه بركت مي دانستند.

وي افزود: در اين مراسم نان مقدس سوروك (سيرك) پخت مي شود و همراه با آجيل لرك بين مردم توزيع مي شود.

وي در پايان يادآور شد: اين جشن در ساير استانها به ويژه در كرمان برپا مي شود كه به سده سوزي معروف است و همه اقشار جامعه در آن شركت مي كنند. همچنين در ميان عشاير بافت و سيرجان، آتش جشن سده با 40 شاخه از درختان هرس شده به نشانه چله بزرگ در ميدان ده افروخته مي شود.